Gasunie en de aardgasketen

• In de aardgasketen zijn verschillende partijen verantwoordelijk voor de winning van aardgas, de exploitatie, de verkoop en de transport van het gas.
• Gasunie beheert en onderhoudt de infrastructuur voor het grootschalig transport van gas in Nederland. Dit is een wettelijke taak die Gasunie veilig en efficiënt moet uitvoeren.
• De huidige Gasunie is in 2005 ontstaan na de splitsing van N.V. Nederlandse Gasunie in twee nieuwe bedrijven: GasTerra (voor de verkoop en levering van gas) en Gasunie (voor het transport).
• Gasunie is vergelijkbaar met TenneT; het bedrijf dat het hoogspanningsnet voor elektriciteit in Nederland en een deel van Duitsland beheert. En net als TenneT is Gasunie een 100% staatsdeelneming. Dat wil zeggen dat de Nederlandse Staat de enige aandeelhouder in het bedrijf is.
• De wettelijke taak om het transport van aardgas te verzorgen blijft de komende jaren belangrijk. Wel zal de rol van aardgas de komende decennia kleiner worden naar mate onze energievoorziening steeds duurzamer wordt.
• Gasunie werkt daarom ook hard aan de infrastructuur voor de duurzame energie van de toekomst. Het gaat dan bijvoorbeeld om waterstof, groen gas, warmte en CCS.

Aardgas in de ondergrond heeft de neiging om op te stijgen. Om die reden drong het gas vanuit de steenkoollaag door tot de zandsteenlaag erboven. Omdat bovenop die zandsteenlaag een ondoordringbare laag ligt, kan het aardgas echter niet ontsnappen. Zo ontstonden velden met aardgas erin. De zandsteenlaag waarin de aardgas zit, ligt in Nederland op zo’n 3 kilometer diepte.

Om het aardgas uit de grond te krijgen, moet het gewonnen worden. Hierna wordt het gas verhandeld en vervolgens getransporteerd.

Maar wie zijn nu precies verantwoordelijk voor al deze stappen en besluiten in de aardgasketen?

Het ministerie van Economische Zaken en Klimaat is verantwoordelijk voor de besluitvorming over het gas in Groningen. In het huidige kabinet is dat de staatssecretaris voor Mijnbouw.

In het zogenaamde winningsbesluit staat naast de hoeveelheid gas ook op welke wijze het gas wordt gewonnen. In het verleden gold zo’n besluit voor periodes van tien jaar. De laatste jaren wordt elk jaar opnieuw bepaald hoeveel gas er gewonnen mag worden.

De ‘Maatschap Groningen’ is vervolgens verantwoordelijk voor de winning van het aardgas uit het Groningenveld. De Maatschap Groningen is in 1963 opgericht en voor 60% in handen van de NAM en voor 40% van Energie Beheer Nederland (EBN).

De NAM is een samenwerking van Shell (50%) en ExxonMobil (50%). EBN is voor 100% eigendom van de Nederlandse Staat. De aandelen worden beheerd door het ministerie van Economische Zaken en Klimaat.

De NAM heeft de concessie om het Groningenveld te exploiteren en zorgt voor de winning van het aardgas.

Als het aardgas is gewonnen, wordt het verkocht aan GasTerra. GasTerra handelt in gas en koopt gas van binnenlandse en buitenlandse producenten. Daarna levert het aardgas aan afnemers in binnen- en buitenland zoals energiebedrijven en industrieën.

De aandeelhouders van GasTerra zijn Shell (25%), ExxonMobil (25%), EBN (40%) en het ministerie van Economische Zaken en Klimaat (10%). Omdat ook EBN eigendom van de Nederlandse Staat is, kun je ook stellen dat GasTerra voor 50% in overheidshanden is.

De partijen die verantwoordelijk zijn voor de exploitatie, winning en verkoop van het aardgas worden gezamenlijk ook wel aangeduid met “het Gasgebouw”.

Gasunie maakt geen onderdeel uit van het Gasgebouw. Gasunie heeft als publiek bedrijf de wettelijke taak om het Nederlandse aardgasnetwerk te beheren en te onderhouden. De Autoriteit Consument en Markt houdt hier toezicht op en controleert of Gasunie deze taak goed uitvoert. De circa 150 bedrijven die in gas handelen, zoals GasTerra, kunnen zo het gas dat zij verkopen ook daadwerkelijk bij hun afnemers krijgen. Dat gebeurt via het Nederlandse aardgasnet.

Het huidige Gasunie komt voort uit de N.V. Nederlandse Gasunie. Dat bedrijf werd opgericht in 1963 en was tot 2005 verantwoordelijk voor de verkoop, levering en transport van het aardgas.

Om de gasmarkt te liberaliseren drong de Europese Commissie rond de eeuwwisseling aan op het ontvlechten van de verkoop- en transportactiviteiten van Europese gasbedrijven. De Europese Commissie meende dat door het splitsen van handel en transport de Europese gasmarkt beter zou gaan functioneren waardoor er meer ruimte zou komen voor concurrentie en eerlijke prijzen. De netwerken en infrastructuur moesten in publieke handen blijven en niet vermengd worden met commerciële handelsactiviteiten.  

Nederland besloot daarom in 2005 de N.V. Nederlandse Gasunie te splitsen in GasTerra voor de verkoop en levering van het aardgas en het huidige Gasunie voor de infrastructuur en het transport.

In het verkeer is goede infrastructuur cruciaal om Nederland bereikbaar en in beweging te houden. Zonder goede snelwegen, spoorlijnen en havens kunnen goederen niet vervoerd worden en kunnen mensen niet op hun werk komen. Datzelfde geldt voor het energiesysteem. Zonder goede infrastructuur, leidingen en kabels kunnen elektriciteit en gas niet bij huishoudens en bedrijven komen.

Voor de energievoorziening geldt daarbij dat onze stroom en ons aardgas niet alleen uit Nederland komt, maar ook uit het buitenland. Om ons energiesysteem stabiel en betrouwbaar te houden, zijn verbindingen met het buitenland cruciaal. De buizen en leidingen van het Gasunie-netwerk zijn hiervoor erg belangrijk.

Door de zeer goede connectie met onze buurlanden, de aansluiting op de wereldmarkt voor LNG (vloeibaar gas) en ruime mogelijkheden voor gasopslag, heeft Nederland een knooppuntfunctie. De strategie om gasinfrastructuur voor transport, opslag en doorvoer van gas naar het buitenland in te richten werd de gasrotonde genoemd. Gasunie speelt in dit knooppunt een belangrijke rol.

Nu de gaswinning in Groningen ten einde komt, kan er dankzij dit knooppunt voldoende gas beschikbaar blijven voor Nederlandse bedrijven en huishoudens.

Aardgas is een natuurproduct, dat miljoenen jaren geleden is ontstaan. De precieze samenstelling en eigenschappen van aardgas uit verschillende velden in de ondergrond kunnen aanzienlijk verschillen. Gasunie zorgt ervoor dat het aardgas dat bij de eindverbruikers komt altijd van gelijkwaardige kwaliteit is.

Het gas uit het Groningenveld is bijzonder van samenstelling en wordt “laagcalorisch” genoemd. Dat betekent dat het relatief veel stikstof bevat. Aardgas met deze samenstelling is de standaard voor gasfornuizen en cv-ketels in Nederland, België, Duitsland en Noord-Frankrijk.

Het aardgas uit kleinere velden in Nederland en het gas uit bijvoorbeeld Noorwegen is “hoogcalorisch”. Dat betekent dat er relatief weinig stikstof in zit. Hoogcalorisch gas kan niet gebruikt worden voor fornuizen en cv-ketels die op laagcalorisch gas zijn ingesteld. Daarom moet hoogcalorisch gas bewerkt worden om geschikt te zijn voor gebruik in Nederland, België, Duitsland en Noord-Frankrijk.

Onze energievoorziening wordt in hoog tempo duurzamer. Dat is belangrijk voor de toekomst van onze planeet. De rol van aardgas wordt daarom de komende decennia kleiner. In de energietransitie naar een fossielvrije energievoorziening zullen waterstof en groen gas juist een steeds grotere rol gaan spelen. Het leidingnetwerk dat Gasunie beheert, kan ook bij deze nieuwe energievormen ingezet worden.

Het hergebruiken van aardgasleidingen voor het transport van waterstof, is hiervan een duidelijk voorbeeld. Zo gebruikt Gasunie de kennis en expertise van het energiesysteem van nu voor het schone en duurzame energiesysteem van de toekomst.