7 vragen over waterstof in Duitsland

Net als in Nederland is het onze missie om in Duitsland veilig, betrouwbaar en betaalbaar gastransport te waarborgen. In tegenstelling tot Nederland is er in Duitsland geen landelijk gastransportbedrijf. Er zijn meerdere bedrijven die hoge druk gastransport aanbieden, waarvan Gasunie Deutschland - actief in Noord-Duitsland - een van de grotere is.  

Gasunie Deutschland beheert 4.700 kilometer aan gaspijpleidingen. Het netwerk heeft verbindingen met Nederland, Denemarken en Tsjechië. Ook de voormalige importpijpleiding Nord Stream was aangesloten op het netwerk van Gasunie.

Naast de bestaande energievoorziening via aardgas, houdt Gasunie Deutschland zich ook bezig met de aanleg van pijpleidingen voor duurzame gassen zoals waterstof. Samen met andere Duitse netbeheerders is er een plan opgezet om een landelijk waterstoftransportnetwerk te ontwikkelen van in totaal 10.000 kilometer aan pijpleidingen. Tussen de 60 en 70 procent van de huidige gastransportleidingen zijn met weinig aanpassingen te hergebruiken voor het transport van waterstof. Bij de planning van de energie-infrastructuur heeft Gasunie Deutschland al rekening gehouden met de overstap naar waterstof. Dit betekent concreet dat alle nieuwe pijpleidingen geschikt zijn voor waterstof, ook als ze aanvankelijk nog gebruikt worden voor het transport van aardgas. Gasunie Deutschland wil ruim 1.000 kilometer van het zogenoemde Wasserstofkernnetz voor zijn rekening te nemen.

Waterstof is in Duitsland, net als in Nederland, een belangrijk onderdeel van de toekomstige energievoorziening. De Duitse nationale waterstofstrategie voorziet in vele Gigawatts aan productie voor groene waterstof. Zover is het nu nog niet. Momenteel zijn er ongeveer 120 MW aan waterstofinstallaties in bedrijf. Daar wordt groene waterstof gemaakt door met behulp van groene stroom watermoleculen te splitsen in waterstof en zuurstof (elektrolyse). Daarnaast zijn in Duitsland meerdere waterstofprojecten met een totale capciteit van ongeveer 350 MW in aanbouw of gefinancierd.

Om vraag en aanbod van duurzame waterstof bij elkaar te brengen, zijn pijpleidingen nodig. De bouw van het waterstofnetwerk is begonnen en eind 2025 is ruim 250 kilometer van de geplande 1.000 kilometer klaar om in gebruik te worden genomen, oftewel ‘H2ready’. Gasunie Deutschland werkt op dit moment aan twee trajecten. De pijpleidingen van de projecten Hyperlink 1 en Hyperlink 2 koppelen het Nederlandse waterstofnetwerk aan Hamburg, Bremen en Salzgitter, waar veel industrie is gevestigd. Ook projecten voor de import en opslag van waterstof worden aangesloten op deze route. Hiervoor worden grotendeels aardgasleidingen omgebouwd en geschikt gemaakt voor waterstof. De trajecten zijn onderdeel van het Europese Hy2Infra-programma (IPCEI, Important Project of European Interest). Hyperlink 1 en 2 moeten tussen eind 2027 en 2029 in bedrijf worden genomen. De Duitse overheid verstrekt financiële steun voor de projecten.

Ook als het gaat om opslag van waterstof maakt Duitsland al concrete stappen. Zo worden in het Nedersaksische Etzel twee bestaande opslagcavernes geschikt gemaakt voor de opslag van waterstof. In mei 2025 is gestart met de bouw van de bovengrondse installatie en de injectie van waterstof in de cavernes. De levering van hernieuwbare waterstof is daar inmiddels gestart. Leverancier van de waterstof, Plug Power, levert waterstof die door elektrolyse wordt geproduceerd als de opwek van hernieuwbare energie in Duitsland zijn piek bereikt.

De druk op de Duitse industrie is heel groot door gestegen energieprijzen, toegenomen internationale concurrentie en onzekerheid over regelgeving en subsidies. Om de concurrentiepositie van de industrie weer aan te sterken, heeft de regering in Berlijn besloten industriële bedrijven een korting te geven op de elektriciteitstarieven.

Ondertussen is ook een start is gemaakt met het Wasserstofkernnetz en het achterliggende financieringsconcept, maar het tempo van de waterstofeconomie ligt lager dan gehoopt. Zowel de productie als het gebruik van waterstof komen niet snel uit de startblokken. Om toch op korte termijn minder CO₂ uit te stoten, is het afvangen en opslaan van CO₂ voor de zware industrie een belangrijke oplossing. Ondertussen werken deze bedrijven toe naar een schoon productieproces met stroom en groene waterstof. De nieuwe Duitse regering ontwikkelt op dit moment de regels voor het transport en de opslag van CO₂. Bovendien werken we, samen met de Duitse netbeheerder OGE, aan de ontwikkeling van een grensoverstijgend CO₂-netwerk via een verbinding van het Ruhrgebied naar de Rotterdamse haven: de Delta Rhine Corridor. Dit toekomstige pijpleidingennetwerk verbindt de Rotterdamse haven, het Limburgse Chemelot en de Duitse industriegebieden. Hiermee kan ook CO₂ die in Duitsland of Zuid-Nederland vrijkomt en wordt afgevangen, worden opgeslagen onder de Noordzee.

De Delta Rhine Corridor wordt slim ontworpen: terwijl CO₂ naar de haven wordt gebracht voor opslag, kan via dezelfde infrastructuur waterstof terug naar de industrie stromen. Dit helpt bedrijven niet alleen om hun uitstoot te verminderen, maar ook om over te stappen op schonere energiebronnen, zoals waterstof.

Voor de korte termijn is dus vooral het afvangen en opslaan van CO₂ een goede manier om de uitstoot van broeikasgassen te verminderen. Zodra de waterstofmarkt vervolgens voldoende schaal krijgt, kan de industrie overschakelen op waterstof om te verduurzamen en de uitstoot van CO₂ definitief te reduceren.

Vorig jaar heeft de Duitse toezichthouder, de Bundesnetzagentur, de plannen van de gezamenlijke Duitse netbeheerders voor het landelijke waterstofnetwerk Kernnetz goedgekeurd. De bedoeling is om dit netwerk de komende 10 jaar gefaseerd te realiseren, waarbij de eerste trajecten voor 2030 in gebruik genomen kunnen worden. Hoewel de industrie langzamer op waterstof overstapt dan verwacht, waardoor ook de waterstofproductie achterblijft, wordt de infrastructuur wel alvast aangelegd. De noodzaak van een toekomstbestendige waterstofeconomie blijft onverminderd hoog, met name voor de zware industrie. Deze waterstofinfrastructuur biedt zekerheid aan de industrie en aan de beoogde waterstofproducenten. Die zekerheid is belangrijk als bedrijven investeringsbeslissingen voor de lange termijn moeten nemen. Om de waterstofmarkt op gang te krijgen worden de netwerktarieven in het begin laag gehouden.

Door de integrale benadering van de gas- en waterstofinfrastructuur en de financiële kaders, waarin de Duitse overheid een deel van het risico van de marktontwikkeling op zich neemt, is het tempo in Duitsland misschien wel voorspoediger dan in Nederland. Wat meehelpt is dat de overheid de ambitie heeft om het Wasserstoffkernnetz van de grond te krijgen. Ook wat vergunningen betreft is het in Duitsland iets makkelijker. Voor de bouw of ombouw van pijpleidingen moeten uiteraard de gebruikelijke vergunningen aangevraagd worden. Maar als de technische geschiktheid vervolgens door een externe expert is vastgesteld, kan de pijpleiding voor waterstoftransport ingezet worden.

Veel industrieën, zoals in de staal, chemie en raffinage, zijn moeilijk te verduurzamen met alleen elektriciteit. Waterstof is daarbij, net als het afvangen en opslaan van CO₂, een cruciaal alternatief om te kunnen verduurzamen en concurrerend te blijven. Dankzij de mogelijkheden om waterstof in Europa te produceren, transporteren en grootschalig op te slaan, vermindert Europa zijn behoefte aan fossiele brandstoffen, waarmee het werkt aan zijn energieonafhankelijkheid en geopolitieke weerbaarheid. Bovendien is waterstof geschikt als verbindende schakel om bij overtollige stroom - bij veel wind en zon - tijdelijk op te slaan. Waterstof is een uitstekende buffer tussen het variabele aanbod van duurzame stroom en de constante hoge vraag van gebruikers.

Voor Duitsland, net als Nederland en Europa, is het cruciaal om gezamenlijk een succes te maken van de verduurzaming van de economie met behoud van de industrie. En dat is geen gelopen race. Verlies van de industrie kan desastreus zijn voor de economie, werkgelegenheid en de weerbaarheid. Om deze reden is verduurzamen en het bieden van oplossingen om de industrie te behouden een prioriteit voor Gasunie.