Zo controleren we de veiligheid van ondergrondse leidingen

Hoe ontstaat dit soort schade? Burema: ‘Deuken en krassen ontstaan bijvoorbeeld door graafwerkzaamheden. Corrosie kan ontstaan door de invloed van bacteriën, of door een defect in de coating. De pig wijst de plekken aan.’ Het werkt als volgt: de pig gaat mee op de gasstroom, van de verzendlocatie naar de ontvangstlocatie. Op beide plekken wordt een tijdelijke scrapertrap opgebouwd – bij de start een launcher en bij de ontvangst een receiver. Zo kan de pig veilig in de leiding worden gebracht en verwijderd. Het fascineert Burema dat je het kunt horen als de pig door de leiding gaat: ‘Het is net een trein. Je hoort de gasstroom, en doordat de leiding uit segmenten bestaat die aan elkaar gelast zijn, hoor je de pig over de lasnaden gaan. Net als een trein op de rails.’

Alle leidingen die langer zijn dan 2,5 kilometer en een grotere diameter hebben dan 150 millimeter, worden geïnspecteerd met een pig. Kleinere leidingen inspecteert Gasunie alleen bovengronds. Inspecties van leidingen die tussen de 40 en 120 kilometer lang zijn, kunnen 6 tot wel 24 uur duren. Dat is afhankelijk van de gasstroom en de tijd van het jaar, zegt Burema. ‘Als de gasstroom hoger is, zoals in de winter, gaat de pig ook sneller door de leiding. De snelheid moet echter niet te hoog en niet te laag zijn. We hebben methoden waarmee we de tool kunnen afremmen.’  Bij een inspectie zijn allerlei mensen betrokken. Naast de pigging-engineers zijn dat gebiedstechnici, collega’s van gastransport, omgevingsmanagement, afdeling Veiligheid en Speciale Opdrachten en aannemers. Hoe veilig is zo’n inspectie? ‘We hebben al heel lang ervaring met pigging. Er zijn allerlei procedures die we doorlopen, en veiligheid staat daarin op nummer 1. Er bestaat een kans dat een pig vastloopt door obstakels in de leidingen. Pigging engineers lokaliseren dan samen met Speciale Opdrachten de pig. De gasleiding wordt afgesloten, het stuk leiding met daarin de pig wordt verwijderd en daarna vervangen. Vervolgens kan de gaslevering doorgaan. Bij leidingen die strikt noodzakelijk zijn voor leveringszekerheid, gebruiken we een tool met een by-pass ventiel, waar het gas doorheen kan stromen. Anders kan dat hele gebieden zonder gas komen te zitten. Hoewel er in mijn tijd als projectmanager nog nooit een pig is vastgelopen, zijn we natuurlijk goed voorbereid voor het geval het wel gebeurt.’

Uit de data die de pig verzamelt, kan de data-analist afleiden waar een defect, deuk of corrosie zit. ‘Stel dat er sprake is van corrosie, dan meet de pig met hoeveel procent de wanddikte is afgenomen. De data-analist bepaalt vervolgens samen met afdeling Veiligheid binnen hoeveel tijd er actie moet worden ondernomen.’ Als het nodig is om een leiding op te graven, dan start er een apart project. Uit veiligheidsoverwegingen verlagen we bij het graven de gasdruk met 10 procent. Burema: ‘Na het opgraven wordt de coating verwijderd en de leiding gestraald. Daarna beoordelen de data-analist en afdeling Veiligheid het defect. Soms valt het mee en hoeft er niets te gebeuren. Als er kleine schade is, lassen we speciale schalen om een defect. En als dit niet voldoende is, gaat Speciale Opdrachten de vervanging van een stuk leiding inplannen en uitvoeren.’

Burema is als landelijk projectmanager verantwoordelijk voor de organisatie en de pigging-contracten, die Gasunie Europees aanbesteedt. Nu we ons voorbereiden op het transport van waterstof, zijn er ook weer nieuwe eisen voor pigging. ‘Bestaande aardgasleidingen worden klaargemaakt voor het transport van waterstof. Het waterstofmolecuul is echter veel kleiner dan het gasmolecuul en kan in kleine scheurtjes gaan zitten. Hierom zijn we extra scherp op veiligheid als het gaat om transport van waterstof. Dat betekent dat we de lasnaden in de leidingen gaan inspecteren op inwendige scheuren.’ Dit doen we met een Electro-Magnetic Acoustic Transducer – een iets andere tool. In de basis is het piggingproces hetzelfde, maar de leiding moet hiervoor veel schoner zijn’, legt Burema tot slot uit. ‘Er zit af en toe redelijk wat vervuiling in de leidingen, zoals stof, zand, boorkrullen en laspinnen. Daarvoor bestaan speciale cleaningpigs. We hebben hiervoor net een ingewikkelde aanbesteding afgerond. Zo blijven we steeds ontwikkelen, om klaar te zijn voor de toekomst.’