7 vragen over de beschikbaarheid van aardgas
Nieuws
Je kunt in Nederland thuis altijd de verwarming aanzetten en bedrijven hebben voldoende energie om te blijven draaien. Want aardgas is altijd beschikbaar. Toch? Dat is niet zeker, zegt Gasunie Transport Services (GTS). De geopolitieke gebeurtenissen van de afgelopen tijd laten zien dat een maandenlange verstoring van gasaanbod geen theoretisch scenario meer is. GTS laat in een zogenoemde weerbaarheidsanalyse zien dat er maatregelen nodig zijn om een mogelijk gastekort op te kunnen vangen.
1. Waarom een weerbaarheidsanalyse en wat houdt dit in?
GTS, een dochteronderneming van Gasunie, is onafhankelijk adviseur van de overheid. Zij adviseert de minister van Klimaat en Groene Groei over de gasleveringszekerheid, en over de mogelijke bedreigingen hiervoor op de korte en lange termijn. Nederland is voor aardgas namelijk voor 67% afhankelijk van import uit onder meer Noorwegen, en via LNG (vloeibaar aardgas) uit de VS. Tegelijkertijd is er sprake van spanningen in de wereld, risico op sabotage van pijpleidingen en een transitie van het energiesysteem. Met de weerbaarheidsanalyse heeft GTS de risico’s en mogelijke effecten van een maandenlange verstoring van de gaslevering in kaart gebracht en geïnventariseerd welke mogelijkheden er zijn om de weerbaarheid van de aardgasvoorziening te verbeteren.
Volgens de weerbaarheidsanalyse van GTS zijn Nederland en Europa niet goed voorbereid op maandenlange verstoringen in de gaslevering. Aanvullende maatregelen zijn nodig om een dergelijke verstoring van het gasaanbod op te vangen.
2. Wat kan het voor gevolgen hebben als er te weinig aardgas is?
Wanneer we langdurige tijd geen aardgas geleverd krijgen, kan er een tekort ontstaan. Een dergelijke maandenlange verstoring kan leiden tot extreme prijsstijgingen, grote economische schade en toenemende energiearmoede, vergelijkbaar met de impact van de Europese gascrisis na de Russische invasie in Oekraïne. In het uiterste geval moet de industrie deels stilgelegd worden. Omdat aardgas ook essentieel is om elektriciteitscentrales draaiend te houden, raken verstoringen bovendien het hele energiesysteem.
3. Hebben we dan geen voorraad?
Jawel. Daarvoor moet je even weten hoe de gasopslagen in Nederland eruitzien. Er zijn vier grote ondergrondse gasopslagen in voormalige gasvelden. De illustratie laat ziet hoe zo’n opslag gevuld is: met een deel waarin aardgas zit, ook wel ‘werkgas’ genoemd, dat gevuld kan worden voor de volgende winter of extra gevuld kan worden als reserve in geval van noodsituaties. Tot slot bestaat een gasopslag voor een groot deel uit ‘kussengas’. Dit laatste is de grote hoeveelheid gas die normaal gesproken in een opslag aanwezig blijft om voldoende druk te behouden. Gezamenlijk bevatten de gasopslagen momenteel zo’n 137 TWh aan werkgas en ongeveer 300 TWh aan kussengas. Van het werkgas is komend gasjaar ongeveer 115 TWh aardgas nodig om te kunnen voldoen aan de vraag in geval van een koude winter. Daarin is een marge voor potentiële kortstondige verstoringen in de infrastructuur meegerekend.
4. Welke maatregelen adviseert GTS voor langere onderbrekingen?
GTS adviseert de overheid dringend om een strategische noodvoorraad op te bouwen in de bestaande gasopslagen, én om als onderdeel daarvan te onderzoeken welk deel van het kussengas daarvoor kan worden ingezet. Normaal gesproken wordt dit gas nooit aangeraakt. Maar in uitzonderlijke omstandigheden kan een deel ervan toch worden ingezet om tekorten tijdelijk op te vangen. GTS adviseert daarom om zo snel mogelijk te onderzoeken hoeveel kussengas technisch en veilig kan worden vrijgemaakt. Dit kan een eventuele langdurige onderbreking van gastoevoer overbruggen, en dat is noodzakelijk om huishoudens en industrie te beschermen. GTS adviseert om voor de winter 2026/2027 een noodvoorraad van voldoende omvang te hebben.
5. Wat moet ik mij voorstellen bij een strategische noodvoorraad?
Een strategische noodvoorraad is – eigenlijk wat het zegt – een noodvoorraad aan gas in de bestaande gasopslagen, die bedoeld is je te kunnen wapenen tegen een maandenlange verstoring van het gasaanbod, voor uitzonderlijke situaties. Dat gas kan ingezet worden in geval van nood, als er een tekort dreigt.
6. Wat maakt strategische gasopslag zo belangrijk?
Zo’n strategische opslag biedt de mogelijkheid om in noodsituaties het aanbod uit eigen bodem tijdelijk te vergroten, waardoor je weerbaar bent voor een langdurige verstoring. Nederland heeft momenteel in de bestaande gasopslagen ruim 300 TWh kussengas. Juist door een gedeelte van dat kussengas tijdelijk in te zetten kunnen tekorten bij langdurige verstoringen opgevangen worden.
7. Kunnen we hiervoor in Europa samenwerken?
Ja, dat is zelfs hard nodig. Een langdurige verstoring van de gasaanvoer is een Europees risico. GTS benadrukt dat de Europese lidstaten samen risico’s moeten beoordelen én gezamenlijk moeten besluiten of en hoe we een noodvoorraad inrichten. In heel Europa is 800 TWh kussengas aanwezig. Op dit moment worden de Europese regels voor gasleveringszekerheid herzien, dus dit is een goed moment om daar duidelijke afspraken over te maken.