7 vragen over gasopslag in Nederland

Nederland heeft vier grote gasbergingen - in Norg, Grijpskerk, Alkmaar en Bergermeer. Het gaat om lege gasvelden die speciaal geprepareerd zijn om gas op te slaan. De vier bergingen kunnen in totaal 14 miljard kubieke meter aardgas opslaan. Deze gasbergingen zijn bedoeld als seizoensopslag.

Afhankelijk van hoe streng de winter is, wordt uit de seizoensopslag 7 tot 11 miljard kubieke meter aardgas onttrokken. Het totale jaarverbruik in Nederland ligt ongeveer op 30 miljard kuub. Gasopslag speelt dus een essentiële rol in de energievoorziening in de winter.

Naast deze seizoensopslag is er ook nog een andere type opslag. Om gedurende de dag pieken en dalen in de gasvraag op te vangen, wordt gebruikgemaakt van aardgas dat is opgeslagen in ondergrondse zoutholtes, zogenoemde cavernes. Als 's ochtends iedereen tegelijk de verwarming aanzet, of als de wind stilvalt en gascentrales snel elektriciteit moeten leveren, dan wordt er extra gas uit deze zoutcavernes gehaald. In verhouding tot de seizoensopslagen gaat het hier om beperkte volumes, die alleen noodzakelijk zijn voor variaties gedurende de dag.

In de afgelopen jaren is het belang van gasopslag veel groter geworden. Dat komt omdat het grote gasveld in Groningen definitief is gesloten. Dat veld leverde niet alleen veel gas, maar was ook flexibel: in de winter kon de gaswinning worden opgeschroefd en weer gedimd in de zomer. Nu het veld dicht is, is die flexibiliteit er niet meer.

Wat ook meespeelt, is dat na de start van de Oekraïne-oorlog de levering van Russisch gas nagenoeg is stilgevallen. Om te zorgen dat er toch voldoende aardgas is, is Nederland meer gaan importeren uit Noorwegen. Ook wordt er meer vloeibaar gas ingevoerd via zogenoemde LNG-terminals, waarin vloeibaar gemaakt aardgas (LNG) via schepen ons land binnenkomt. De import van gas via pijpleidingen en LNG-terminals draait het hele jaar op hetzelfde niveau.

Er is nog wel binnenlandse productie van aardgas. Maar samen met de invoer via pijpleidingen en vloeibaar gas is dat niet genoeg om aan de hogere vraag in de winter te voldoen. Zonder gasopslag zouden we in de winter gas tekortomen.

Op 1 november, aan het begin van het winterseizoen, zat er ongeveer 10 miljard kubieke meter gas in de Nederlandse seizoensopslagen. Dat is net iets minder dan de 11 miljard kuub die Gasunie Transport Services adviseerde voor de koudste winters.

De overheid eist dat de seizoensopslagen op 1 november voor minimaal 80 procent gevuld zijn, wat overeenkomt met ongeveer 10,4 miljard kuub. Nederland zat daar dit jaar dus net onder. Bij een normale winter is dat geen probleem, maar bij een strenge winter kan er een risico ontstaan.

Als het echt koud wordt en er dreigt een aardgastekort, dan zijn er verschillende manieren om dat op te vangen. Zo kan er aardgas gehaald worden uit de zoutcavernes bij Zuidwending in Nederland, net als uit de cavernes bij Epe en Etzel in Duitsland. Daarnaast kan er meer gas worden geïmporteerd via de pijplijnverbinding met het Verenigd Koninkrijk of via België. Met die aanvullende volumes wordt een tekort voorkomen. Het gas zal daardoor wel duurder kunnen worden.

Dat heeft te maken met de werking van de vrije markt. Normaal gesproken is de prijs van aardgas in de zomer lager dan in de winter. Voor energiebedrijven is het winstgevend om in de zomer goedkoop aardgas op te kopen en het in de winter tegen een hogere prijs te verkopen.

Het prijsverschil tussen zomergas en wintergas was dit jaar echter niet zo hoog. Voor veel commerciële partijen was het aantrekkelijker om gas dat ze in de zomer inkochten meteen door te verkopen, in plaats van het op te slaan voor de winter.

Dat doen marktpartijen. GasTerra is een belangrijke speler en heeft het alleenrecht op de gasopslagen in Grijpskerk en Norg. Verder zijn commerciële energiebedrijven als RWE, Engie, Vattenfall en Essent actief. Zij slaan zelf gas op, of besteden dat uit. Als je in Nederland aardgas wil leveren aan huishoudens en bedrijven, dan heb je een vergunning nodig van de toezichthouder, de Autoriteit Consument & Markt (ACM). Die vergunning krijg je alleen als je ook in de winter gas kunt leveren. En om in de winter gas te kunnen leveren, moet je gas (laten) opslaan.

Als commerciële marktpartijen te weinig gas opslaan, dan neemt staatsbedrijf Energie Beheer Nederland (EBN) die rol over. Omdat het vullen afgelopen jaar minder goed ging, heeft het ministerie van Klimaat en Groene Groei EBN opdracht gegeven om extra gas op te slaan in Bergermeer.

Gasunie Transport Services is verantwoordelijk voor het transport van aardgas. Zij winnen geen gas, handelen niet in gas en zijn ook niet eigenaar van de gasbergingen. Als infrastructuurbedrijf zorgt Gasunie voor het gasnetwerk, niet voor het vullen van de gasopslagen.

Gasunie Transport Services heeft ook als wettelijke taak om jaarlijks advies uit te brengen over de gasleveringszekerheid. Gasunie duidt ook geopolitieke ontwikkelingen die van invloed kunnen zijn op de gasvoorziening. Er zijn Europese regels voor de opslag van gas. Iedere lidstaat moet ervoor zorgen dat de vulgraad wordt gehaald, en moet dat via wetgeving opleggen aan marktpartijen.

Zeker. Ook al daalt het jaarvolume, dat betekent niet automatisch dat we minder opslagcapaciteit nodig hebben. Ook in een warmer wordend klimaat kunnen er nog strenge winters voorkomen, met pieken in de vraag naar aardgas.

De gasopslagen kunnen ook nog een rol spelen als strategische gasvoorraad. Zo’n voorraad is bedoeld als voorzorgsmaatregel voor een langdurige uitval van gasaanbod. De laatste tijd is er steeds meer aandacht voor strategische voorraden. In 2022 heeft Europa gezien wat er gebeurt als een grote leverancier plotseling wegvalt en er onvoldoende strategische voorraad is: Russisch gas verdween van de markt. De markt vond een nieuwe balans, maar dat ging gepaard met hoge prijzen, inflatie en economische schade.

Met speciale technische maatregelen zouden de bestaande gasopslagen ook een strategische voorraad kunnen herbergen. Gasunie is bezig met een visie over de weerbaarheid van het aardgassysteem en onderzoekt wat de mogelijkheden zijn voor strategische voorraden.

Ook in de toekomst, als de tijd van aardgas achter ons ligt, zijn er nog steeds gasopslagen nodig. Want ook in een duurzaam energiesysteem wordt nog gas gebruikt. Alleen zal dat geen aardgas meer zijn. Alles wat we als Gasunie nu met aardgas doen – transporteren, opslaan, balanceren – gaan we straks doen met duurzame gassen: waterstof en groen gas.