Elektrolyse op de Noordzee: onze rol en die van groene waterstof

Onze Noordzee is onmisbaar in de transitie naar duurzame energie. Windmolens op zee zijn hierbij essentieel. Zowel voor de opwek van windenergie als de omzet van windenergie naar groene waterstof uit zeewater. Dit laatste noemen we elektrolyse. Maar hoe werkt dat eigenlijk? En wat is hierin de rol van Gasunie?

Op de Noordzee staan grote windmolens die de kracht van de wind opvangen en omzetten in elektriciteit. Om waterstof te produceren wordt water vervoerd naar een elektrolyser. Dit systeem start een chemisch proces dat elektrolyse heet. In de elektrolyser wordt elektriciteit gebruikt om het water te splitsen in twee delen: waterstof (H₂) en zuurstof (O₂). De zuurstof wordt vrijgelaten in de lucht, terwijl de waterstof overblijft. Deze waterstof is klaar voor gebruik en stroomt gelijk het toekomstige leidingnetwerk in.

Het produceren van waterstof op zee heeft verschillende voordelen. Zo kan er een directe koppeling gemaakt worden met de windparken op zee. Dit betekent dat de waterstof gemaakt kan worden op locaties dicht bij de windparken. Zo is de noodzaak om elektriciteit via kabels over lange afstanden naar land te vervoeren minder.

Daarnaast is waterstof eenvoudiger op te slaan. Windenergie is variabel en afhankelijk van de weersomstandigheden. Door energie om te zetten in groene waterstof, kunnen we deze energie opslaan en gebruiken wanneer de vraag hoog is of wanneer de wind niet waait.

In de derde plaats speelt ruimtegebrek op land mee. Elektrolysers nemen serieuze oppervlaktes in. Op land moet je bij de opwek van 1 GW denken aan 20 hectare, wat gelijk staat aan 40 voetbalvelden. Door de productie waar mogelijk naar zee te verplaatsen, wordt land vrijgemaakt voor andere doeleinden. Dat wil zeggen dat de Noordzee met haar ruimte perspectief biedt.

De uitrol van waterstof op zee zit nu nog in een ontwikkeltraject. Dit betekent dat er vandaag de dag belangrijke onderzoeken plaatsvinden en testomgevingen actief zijn. Om deze ontwikkelingen te blijven stimuleren heeft onze minister van Klimaat en Groene Groei (KGG) in juni 2024 aangekondigd om de ontwikkeling van waterstofproductie op zee een impuls te geven. Dit krijgt vorm door te starten met twee demonstratieprojecten op zee, genaamd Demo 1 en Demo 2. Gasunie is nauw betrokken bij de ontwikkeling van beide Demo’s om de infrastructuur, die waterstof naar land brengt, te ontwikkelen.

Met deze infrastructuur is Gasunie dagelijks bezig. Het toekomstige waterstofnetwerk moet de geproduceerde waterstof op zee veilig naar land brengen. Om dit mogelijk te maken ontwerpen we bij Gasunie een netwerk dat decennia lang mee moet kunnen, zoveel mogelijk rekening houdt met de ecologische draagkracht van de Noordzee en dat bestaande aardgasleidingen hergebruikt wanneer dat kan. Toekomstige ontwikkelingen zijn hierin leidend.

Samenvattend speelt Gasunie geen rol bij het ontwikkelen van waterstof uit elektrolyse, maar zijn we wel verantwoordelijk voor het toekomstige transport van de geproduceerde waterstof. We onderzoeken de hele waardeketen met als doel om een systeem met zo laag maatschappelijke kosten mogelijk te maken.

Op dit moment vindt er nog geen elektrolyse op zee plaats, los van pilots en testomgevingen. Toch is de toekomst voor elektrolyse uit zeewater op de Noordzee een veelbelovende ontwikkeling binnen de energietransitie. Door windenergie en waterstofproductie te verbinden kunnen we niet alleen de CO₂-uitstoot verminderen, maar ook zorgen voor een stabiele en efficiënte energievoorziening. Dit is hard nodig om heel Nederland in de toekomst te kunnen voorzien van duurzame elektriciteit. Want zowel het aan land brengen van windenergie in de vorm van elektriciteit als van waterstof moet bijdragen aan het behalen van de klimaatdoelstellingen van Nederland.