Altijd gas uit de kraan: wat is onze rol in leveringszekerheid?

Decennialang kwam het meeste aardgas dat we in Nederland gebruiken uit Groningen. Tegenwoordig is dat anders. Door het afbouwen van de gaswinning in Groningen, gebruiken we in Nederland vooral aardgas uit het buitenland. Leveringszekerheid is daardoor een ingewikkelder vraagstuk geworden. Zeker in het licht van de politieke wens om de import van Russisch gas in de komende jaren te beëindigen. Hoe zorgen we ervoor dat de leveringszekerheid desondanks overeind blijft? Wat is daarin de rol van Gasunie? Daarvoor geven we het woord aan Britta van Boven, Manager Commerce & Regulation bij Gasunie.

“Laat ik eerst vertellen waar Gasunie echt verantwoordelijk voor is. Of eigenlijk GTS, Gasunie Transport Services, een van de dochters van Gasunie. GTS is de landelijke netbeheerder voor het hogedruktransport van aardgas. Dat is een wettelijke taak die wij onafhankelijk en onder toezicht van de Autoriteit Consument en Markt uitvoeren. Gasunie wint zelf geen aardgas en mag er ook niet in handelen; dat is voorbehouden aan commerciële bedrijven.”

“Leveringszekerheid, oftewel dat er altijd gas uit de kraan komt, is de verantwoordelijkheid van de minister van Economische Zaken en Klimaat. De minister heeft een deel daarvan aan ons overgedragen, waaronder de transportzekerheid. Dit houdt in dat GTS ervoor moet zorgen dat ons transportnetwerk voldoende capaciteit heeft voor al het geleverde aardgas. Met andere woorden: wij zorgen ervoor dat de snelwegen breed genoeg zijn, maar kopen niet de auto’s die eroverheen rijden. Ook is het onze plicht om een bepaalde voorraad aardgas voor huishoudens te bewaren, voor als het extreem koud wordt.”

“Daarnaast hebben we een adviestaak wat betreft de gaswinning in Groningen. Minstens één keer per jaar adviseren we de minister over hoeveel productie uit het Groningenveld nodig is voor de leveringszekerheid. We kijken daarvoor altijd eerst naar alle andere mogelijkheden om aan de vraag te voldoen en pas als laatste naar het Groningenveld. Uit die berekening vloeit dan voort hoeveel Groninger gas er waarschijnlijk toch nog nodig is. De staatssecretaris voor Mijnbouw besluit uiteindelijk hoeveel echt geproduceerd mag worden. Hij ontvangt naast ons advies ook advies over de veiligheid en de uitvoerbaarheid.”

“Elke twee jaar maken we ook nog een investeringsplan waarmee we met verschillende scenario’s verder vooruitkijken naar de markt en de infrastructuur die nodig is om de markt te bedienen. Hoeveel aardgas zal Nederland waarschijnlijk gebruiken? Welke andere bronnen? Welke stappen moeten we daarvoor zetten? Vaak adviseren we, gevraagd en ongevraagd, nog op andere vlakken. We hebben nu eenmaal een goed overzicht over vraag en aanbod en de technische expertise die hiervoor nodig is. Bovendien staan we boven de markt, omdat we geen commerciële partij zijn.”

“In de loop der jaren hebben we veel kennis opgedaan die we gebruiken om steeds beter te adviseren. Maar de situatie is de afgelopen jaren wel veranderd. In sneltreinvaart is Nederland van exportland veranderd in een importland. Dan moet je met veel meer factoren rekening houden voor een zekere levering. Een lage vulgraad van gasopslagen, vraagreductie door verduurzaming die toch niet plaatsvindt, een oorlog... het heeft allemaal direct effect en dat maakt het lastiger om de toekomst te voorspellen.”

“Exportland of importland: uitgangspunt was altijd dat het gas wel zou blijven komen. Met de Russische oorlog in Oekraïne is dat van de ene op de andere dag veranderd. De hele situatie maakt leveringszekerheid zeker spannender. Dat betekent echter niet dat er ineens geen gas meer uit de kraan komt. Op dit moment is er in ons netwerk nog niks bijzonders aan de hand. Maar voor komende winter is de situatie onzeker. Als het tot een echte crisis zou komen, dan treedt het Bescherm- en Herstelplan Gas in werking. Dat zou betekenen dat de minister besluit wie er afgeschakeld wordt, te beginnen met de zestig grootste industrieën van Nederland. Consumenten en andere beschermde afnemers, zoals ziekenhuizen, komen pas als aller-allerlaatste zonder gas te zitten.”

“De kans dat het zover komt is gelukkig ontzettend klein. Ondertussen is Europa druk bezig om zich voor te bereiden op aankomende winter. Zo ligt er een voorstel van de Europese Commissie dat alle lidstaten met verplichte vulgraden voor gasopslagen moeten gaan werken. Wij zijn een groot voorstander hiervan. Aan de opslagcapaciteit ligt het namelijk niet. In Nederland kunnen we zelfs meer gas opslaan dan dat we binnenlands zelf nodig hebben. Maar dan moet je dat wel doen. Gasunie heeft hier geen invloed op, want het vullen is aan de markt. Ons advies is echter duidelijk. Wat ons betreft zouden de Nederlandse gasopslagen voor 100 procent gevuld moeten worden. Alleen zo is Nederland optimaal voorbereid op een tekort aan aardgas en blijft de leveringszekerheid gewaarborgd.”