Gasleidingen onder de grond, wat ligt waar?

‘In de beginjaren waren de markeringspalen van beton,’ vertelt Fred. ‘Iets later kwamen de lage kunststof palen met een gele rand en een zwarte kop. Later zijn we overgestapt op hogere markeringspalen van geel kunststof. Maar je kunt de lage markeringspalen nog steeds tegenkomen, al worden ze zeldzamer. Zolang ze nog goed zijn en onbeschadigd, kunnen ze hun werk doen en is er geen reden om ze te vervangen.’
De palen werden beeldbepalend voor het landelijke gasnetwerk dat vanaf de jaren zestig in rap tempo in de grond werd gelegd om iedereen van aardgas te voorzien. Fred: ‘Ook toen al werkte Gasunie hard aan een energietransitie - van kolen naar aardgas -, net zoals nu aan de transitie naar duurzame energie.’

Ook de nieuwere gele markeringspalen zijn bedoeld voor alle ‘grondroerders’: iedereen die in de buurt van leidingen gaat werken, zoals graven of heien. Fred: ‘Denk aan boeren of aannemers, maar ook particulieren die in de bodem graafwerk (laten) doen. Vooraf moeten ze een KLIC-melding doen en ze ontvangen dan de kabel- en leidinginformatie van de graafplek. Is deze plek vlakbij een Gasunie-leiding? Dan krijgen wij een seintje. Indien nodig maakt een van onze omgevingsmanagers werkafspraken met de ‘grondroerders’ en houdt toezicht op de graafplek.’

De vliegpaal was ooit bedoeld voor inspecties vanuit de lucht. Het gele dakje maakt de paal goed zichtbaar vanuit de helikopter waarmee we over al onze leidingen in Nederland vliegen. Fred: ‘Zo zien we waar er misschien graafwerkzaamheden zijn die niet zijn aangemeld. En kunnen we potentieel gevaarlijke situaties voorkomen en eventueel werk stilleggen.’ Inmiddels zijn de gele dakjes eigenlijk niet meer nodig om de palen te volgen. Fred: ‘Tegenwoordig gebruikt de piloot gps om de positie van de leidingen weer te geven.’

‘Dan hebben we ook nog de KB-paal’, vertelt Fred. ‘KB staat voor Kathodische Bescherming. Vergeleken met de gewone markeringspaal heeft de KB-paal iets extra’s: een luikje. Vanuit de KB-paal lopen er namelijk meetkabels naar de Gasunie-leiding. Hiermee kunnen we de kathodische bescherming controleren.’ Maar, wat is dat precies? Fred: ‘Gasleidingen zijn van staal. Om roest te voorkomen, krijgen ze een coating van kunststof voor ze de grond in gaan. Als extra bescherming worden de leidingen ook voorzien van veilige, laagspanning: kathodische bescherming. Kortgezegd vormt dit een barrière tussen het metaal, water en zuurstof zodat deze niet met elkaar kunnen reageren. Minder kans op roest, dus.’ De gele KB-paal helpt zo de veldmedewerkers (KB-technici) om op elke gewenste locatie de kathodische bescherming te controleren.

Soms liggen de gasleidingen onder water, in de bodem van een kanaal bijvoorbeeld. Een geel bord met een grote Z en de tekst ‘gas’ of ‘aardgas’ geeft op de oever aan waar een of meer Gasunie-leidingen een watergang kruisen. Fred: ‘Zinkerborden staan aan de walkant van waterroutes voor beroepsvaart en soms ook bij andere watergangen. De leidingen liggen nooit óp, maar altijd veilig ín de bodem op minimaal 85 cm diepte. Er zijn in Nederland zo’n 2.000 zinkerborden die aangeven waar gasleidingen een waterweg kruisen.’

Tot slot zijn er ook nog houten paaltjes, voor tijdelijk gebruik. Fred: ‘Dat zijn voor mij eigenlijk de belangrijkste. Net als ik hebben alle omgevingsmanagers bij Gasunie een stapeltje in hun auto. Het zijn piketpalen van hout die we tijdelijk in de grond kunnen slaan bij werkzaamheden. Met lengtes van een halve tot één meter, afhankelijk van de hoogte van het gewas in het veld. Zo ziet iedereen die in de grond aan de slag gaat precies waar de onderliggende gasleidingen lopen.’ Handig, maar hoe weet jij waar exact de leidingen in het veld lopen? Fred: ‘Via een gps-ontvanger kunnen we overal heel nauwkeurig de exacte positie bepalen. Zo beschermen we samen de veilige ligging van onze gasleidingen bij werkzaamheden.’