CO₂-opslag vindt plaats onder de Noordzee in lege gasvelden

CO₂-opslag vindt in Nederland plaats in lege gasvelden onder de Noordzee. CO₂-opslag is nodig om klimaatverandering tegen te gaan. De opslag van CO₂ is bedoeld als tijdelijke oplossing totdat er andere duurzame technologieën klaar zijn om het over te nemen. Zo krijgt de industrie de tijd om te verduurzamen.

De opslag van CO₂ vindt in Nederland plaats in lege gasvelden onder de Noordzee. In die gasvelden zat oorspronkelijk aardgas gevangen in poreus gesteente. Na het winnen van het aardgas uit deze velden is poreuze ruimte overgebleven in deze steenlaag. Daar kan CO₂ worden opgeslagen, diep onder de grond.

Door de winning van aardgas is de druk in de poreuze ruimtes steeds lager geworden. De druk zal door de injectie van CO₂ weer toenemen tot maximaal de oorspronkelijke druk van het veld.

Boven de poreuze steenlaag waarin de opslag van CO₂ onder de Noordzee plaatsvindt, ligt een zoutlaag en een rotslaag. Deze zorgden er eerder voor dat aardgas kon ontstaan en vervolgens niet kon ontsnappen. Nu zorgt deze laag ervoor dat de CO₂ niet uit het oorspronkelijke aardgasveld kan verdwijnen. De enige verbinding met de steenlaag is de boortoren in de Noordzee. In Noorwegen vindt op deze manier al meer dan 20 jaar opslag van CO₂ plaats.

Nadat de CO₂ in het oude gasveld is gepompt, wordt het veld hermetisch afgesloten. De vergunninghouder is na de injectie eigenaar van de CO₂ en blijft de jaren erna verantwoordelijk voor het monitoren van het veld.

Meer weten? Bekijk ook de animatie over CO₂-opslag.

Opslagvergunning nodig voor CO₂-opslag Noordzee

Voor het opslaan van CO₂ onder de Noordzee is een opslagvergunning vereist die wordt afgegeven door het ministerie van Economische Zaken en Klimaat. Deze wordt gecontroleerd en gehandhaafd door de onafhankelijke toezichthouder Staatstoezicht op de Mijnen.

Om te zorgen dat de CO₂ veilig naar de opslag kan worden getransporteerd, worden onder andere de druk, temperatuur en samenstelling van de CO₂ bewaakt.

Ook wordt er tijdens en na injectie van de CO₂ uitvoerig gemonitord op lekkage en seismische activiteit en wordt verspreiding van de CO₂ in het gasveld geanalyseerd.

Voor de transport en opslag van CO₂ in lege gasvelden onder de Noordzee zijn er op dit moment twee grote projecten in ontwikkeling: Porthos (gepland voor 2025) en Aramis (gepland voor 2027). Ook is er onderzoek naar mogelijkheden in de Deltaregio (Zeeland en Vlaanderen). Daarnaast onderzoeken Gasunie, Vopak en Gate terminal de haalbaarheid van de bouw van een zelfstandige terminal voor ontvangst en levering van vloeibare CO₂ op de Maasvlakte (project CO₂next). Deze terminal wordt uiteindelijk aangesloten op Aramis. En er is ook nog de samenwerking in Delta Rhine Corridor. Hier is het voornemen om meerdere buisleidingen aan te leggen voor transport van onder meer waterstof, aardgas en CO₂.

Deze projecten bieden ruimte voor de opslag van tientallen megatonnen CO₂. De opslagcapaciteit onder de Noordzee is echter veel groter. Als alle lege gasvelden voor CO₂-opslag zouden worden benut, kunnen we onder de Noordzee meer dan 1.600 megaton CO₂ kwijt, zo is uit een studie van EBN gebleken. Om dit in het perspectief te plaatsen: in 2020 was de uitstoot van broeikasgassen (naast CO₂ zijn er ook andere broeikasgassen) in Nederland 164,5 megaton CO₂-equivalenten.

Uiteraard is het niet de bedoeling dat al die capaciteit ingezet zal worden. CCS is uitdrukkelijk bedoeld als een overbruggingstechniek totdat er andere duurzame technologieën beschikbaar zijn.

De afvang van CO₂ valt onder de verantwoordelijkheid van het bedrijf dat de CO₂ uitstoot. Wanneer de uitstoot relatief zuiver is en dus vooral CO₂ bevat, is de afvang eenvoudiger dan wanneer er nog verontreinigingen uit de uitstoot gehaald moeten worden.

Na de afvang vindt het transport van de CO₂ plaats naar een compressor. Bij het project Porthos zullen vier bedrijven rechtstreeks via pijpleidingen hun CO₂ aanleveren bij de compressor. Wanneer de afstand tussen de onderneming en de compressor te ver is, kan het transport ook plaatsvinden per schip.

De compressor brengt de CO₂ op druk waardoor een mengvorm ontstaat van vloeibaar en gasvorming CO₂. Daardoor is het gas beter te transporteren. Vervolgens gaat de CO₂ via pijpleidingen naar het lege gasveld. Daar vindt de CO₂-opslag onder de Noordzee plaats.

Nederland heeft gekozen voor CO₂-opslag onder de Noordzee in lege gasvelden. In Noorwegen is hiermee al veel ervaring opgedaan in de afgelopen 20 jaar zonder noemenswaardige technische problemen.

Zonder afvang en CO₂-opslag onder de Noordzee zijn klimaatdoelen niet haalbaar

Door CCS in te zetten, verdwijnt er minder CO₂ in de atmosfeer. CO₂ is een broeikasgas. Minder uitstoot van CO₂ is beter voor het klimaat. CCS heeft daarom een belangrijke plek in de klimaatplannen. Sterker nog: zonder de inzet van CCS zijn de doelstellingen van het Klimaatakkoord niet haalbaar.

Subsidie voor CCS

Omdat CO₂-opslag onder de Noordzee zo’n belangrijke rol speelt bij de klimaatdoelen, stimuleert de overheid de afvang en opslag van CO₂. De Nederlandse industrie kan sinds 2020 financiële ondersteuning krijgen voor CCS-projecten via de regeling Stimulering Duurzame Energieproductie (SDE++).

Lange tijd was het uitstoten van CO₂ goedkoper dan CCS vanwege de lage prijs van de emissierechten. Sinds 2021 haalt de Europese Commissie het overschot aan CO₂-rechten echter uit de markt waardoor de prijs is gaan stijgen. Hierdoor is CCS ook economisch een concurrerende optie geworden voor de industrie.